با بهرهبرداری از واحد بخار نیروگاه دالاهو و تکمیلزنجیره ارزش نیروگاه متمرکز پارس جنوبی، ایران با تکیه بر دانش بومی، گامی بلند برای مهار ناترازی برق برداشت.
در وانفسای نبردهای اقتصادی جهان، جایی که انرژی نه یککالا، بلکه «سلاح راهبردی» و «زیربنای امنیت ملی» محسوب میشود، صنعت برق ایران شاهد وقوع یک اتفاق فرخنده و در عین حال، «تکنوکراتیک» بوده است. افتتاح واحد بخار نیروگاه سیکل ترکیبی دالاهو در کرمانشاه –که با حضور وزیر نیرو به سرانجام رسید–صرفاً یک افتتاحیه ساده نیست؛ بلکه قطعه گمشدهای از پازل راهبردی کشور برای گذار از ناترازیهای زمستانی و تابستانی است. همراستا با اینتحول، تکمیل و توسعه ظرفیت نیروگاه متمرکز پارساترازی«تاریخ صنعت برق کشور در دهههای گذشته، مملو از احداث نیروگاههای گراتژی بهرهوری» را جایگزین «خامفروشیسوخت» کرده است.
سیکل ترکیبی؛ شاهکلید عبور از بنبست ناترازی
تاریخ صنعت برق کشور در دهههای گذشته، مملو از احداث نیروگاههای گازی سادهای بوده که راندمان آنها در بهترینحالت از ۳۰ تا ۳۳ درصد فراتر نمیرفت. این یعنی اتلاف دوسوم از سوخت ارزشمند گاز در فرآیند تولید برق! اما پروژههایی که امروز در «دالاهو» و «پارس جنوبی» به بلوغ رسیدهاند، از یک منطق مهندسی پیشرو تبعیت میکنند: «بازیافت حرارت».
وقتی از نیروگاه سیکل ترکیبی سخن میگوییم، یعنی در حال تبدیل یک «تهدید حرارتی» به یک «فرصت اقتصادی»هستیم. در نیروگاه دالاهو، با نصب توربینهای پیشرفتهکلاس F، راندمان به عدد خیرهکننده ۵۸ درصد رسیده است. این یعنی با همان مقدار گازی که در یک نیروگاه قدیمیمعمولی مصرف میشد، اکنون تقریباً دو برابر برق تولیدمیشود. این، عصاره مدیریت جهادی و هوشمندی مهندسی در تراز انقلاب است.
دالاهو؛ نگینی در زاگرس و نمادی از خودباوری
نیروگاه سیکل ترکیبی دالاهو با ظرفیت نامی ۹۱۰ مگاوات، تنها یک پروژه عمرانی نیست؛ بلکه یک «سد مستحکم انرژی» در غرب کشور است. این مجموعه که با مشارکت متخصصانِ ایرانی و سرمایهگذاری ۵۵۰ میلیون یورویی (با تکیه بر منابع صندوق توسعه ملی و بخش غیردولتی) پا گرفته، دارای دو واحد توربین گازی ۳۱۰ مگاواتی و اکنون، یک واحد بخار ۲۹۰ مگاواتی است.
اهمیت افتتاح واحد بخار این نیروگاه، در «رایگان بودن سوخت تولید برق» نهفته است. در این واحد، هیچ قطره یامترمکعبی از گاز اضافه مصرف نمیشود؛ بلکه حرارت خروجیاگزوز واحدهای گازی که پیشتر هدر میرفت، در بویلرهایبازیاب (HRSG) به بخار تبدیل شده و توربین ۲۹۰ مگاواتیرا به گردش درمیآورد. این یعنی تولید پاک، ارزان و پایدار.
این نیروگاه اکنون کرمانشاه را به یکی از اصلیترینقطبهای تولید و صادرات برق در غرب کشور تبدیل کرده است. در شرایطی که برخی نگران پایداری شبکه در غرب کشور بودند، دالاهو به عنوان یک پشتوانه عمل کرده و علاوه بر تأمین برق صنایع استان، پایداری شبکه سراسری را نیز تضمینمیکند. اشتغال بیش از ۱۵۰ نیروی متخصص بومی در اینمجموعه، تنها بخش کوچکی از دستاوردهای اجتماعی اینکلانپروژه است.
پارس جنوبی؛ قلب تپنده انرژی و مهندسی بهینهسازی
اگر دالاهو نماد «توسعه از صفر تا صد» است، نیروگاه متمرکز پارس جنوبی نماد «مهندسی بهینهسازی و ارتقای ظرفیت»است. عسلویه، به عنوان قطب گازی جهان، نیازمند یکپایداری مطلق الکتریکی است. کوچکترین نوسان در برق پالایشگاههای پارس جنوبی، میتواند میلیاردها دلار خسارت به زنجیره تولید گاز و میعانات گازی کشور وارد کند.
در این میان، توسعه بخش بخار نیروگاه متمرکز پارس جنوبی، نه تنها ظرفیت را به ۱۴۲۰ مگاوات رساند، بلکه راندمان مجموعه را تا ۵۶ درصد ارتقا داد. این پروژه شامل ۶ واحد گازی۱۵۷ مگاواتی و ۳ واحد بخار ۱۶۰ مگاواتی است که با بهرهگیری از تجهیزات مدرن (مانند توربینهای فرانکو توسی)، عملاً به یکی از ستونهای استوار شبکه برق جنوب تبدیل شده است.
اما نکته مغفول در این گزارشها، میزان صرفهجویی خیرهکنندهاین پروژه است. تکمیل بلوکهای بخار در این نیروگاه، سالانه بالغ بر یک میلیارد مترمکعب گاز طبیعی را صرفهجوییمیکند. برای درک بزرگی این عدد، کافی است بدانید که اینمقدار معادل بخش قابل توجهی از گاز خانگی یک استان بزرگ است که با این تدبیر مهندسی، از هدررفت آن جلوگیری شده است. افزون بر این، وجود تأسیسات آبشیرینکن با ظرفیت روزانه بالغ بر ۸ هزار مترمکعب در این سایت، نشان میدهد که این پروژه، مدلی جامع از حکمرانی آب و انرژیاست.
تحلیل راهبردی؛ چرا این دو پروژه «جریانساز»هستند؟
اگر بخواهیم از زاویه دید کلان به این تحولات نگاه کنیم،متوجه میشویم که استراتژی قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء (ص) و شرکت فراب، تغییر ریلگذاری صنعت برق است.
۱. استقلال استراتژیک: ما در حال عبور از اتکای مطلق به واحدهای گازی پرمصرف هستیم. واحدهای سیکل ترکیبی،با کاهش مصرف سوخت، «تراز گاز کشور» را بهبود میبخشند. در زمستانهایی که با ناترازی شدید گاز مواجه هستیم، هر نیروگاهی که راندمانش ۵۰ درصد بالاتر میرود، یعنی یکرقیب کمتر برای مصارف خانگی و صنعتی گاز.
۲. کاهش هزینههای تمامشدۀ تولید: در مدل B.O.O و سرمایهگذاریهای مشابه در دالاهو، مشارکت بخش غیردولتینشان داد که اگر میدان به متخصصان داخلی داده شود، طرحهای پیچیده با استانداردهای جهانی (کلاس F) نه تنها قابل اجرا، بلکه قابل بهرهبرداری بهینه هستند.
۳. همافزایی دانشی: حضور شرکتهای قدرتمند در اینپروژهها، به معنای انتقال تکنولوژی و تثبیت دانش فنی در داخل است. امروز دیگر متخصصان ایرانی نه تنها قادر به احداث نیروگاه هستند، بلکه دانش «بهینهسازی نیروگاههای موجود» را نیز به دست آوردهاند که این امر، سرمایه ملی بیبدیلیاست.
پایداری ملی از طریق توسعه زیرساختی
منتقدان صنعت برق اغلب بر ناترازیها تمرکز میکنند، اما واقعیتهای میدانی—که در این گزارش به تفصیل به آن پرداخته شد— نشاندهنده یک «مقاومت هوشمندانه» است. دشمن ما تصور میکرد با فشار تحریمی بر روی قطعات نیروگاهی، صنعت برق ما زمینگیر میشود. اما امروز، دالاهو و پارس جنوبی، با اتکا به همین مهندسان داخلی و توان مجریان بومی، به ثمر نشستهاند.
این یعنی ما در حال «ساختن آینده» از دل محدودیتهاهستیم. وقتی از ظرفیت ترکیبی افزون بر ۲۳۰۰ مگاواتی(مجموع ظرفیت این دو طرح) صحبت میکنیم، یعنی در حال خلق ثروتی پایدار هستیم که در گرمای تابستان، مانع از خاموشی کارخانجات میشود و در سرمای زمستان، مانع از افت فشار گاز خانگی. این همان «امنیت انرژی» است که رهبران بزرگ جهان برای دستیابی به آن، هزینههای هنگفتیمیپردازند، اما در ایران، این امر با همت متخصصان داخلیدر حال محقق شدن است.
چشمانداز روشن
نگاه به این دو پروژه، باید نگاهی «امیدآفرین» و «واقعگرایانه» باشد. اگر الگوی موفق دالاهو و پارس جنوبی،یعنی «تبدیل واحدهای گازی به سیکل ترکیبی»، در سایرنیروگاههای کشور با همین سرعت و دقت پیادهسازی شود، نه تنها ناترازی برق به تاریخ میپیوندد، بلکه ایران میتواند به قطب صادرات برق منطقه تبدیل شود.
دالاهو در غرب و پارس جنوبی در جنوب، دو سر یک طیفتوسعهیافته هستند که شریانهای حیاتی برق کشور را تغذیهمیکنند. آنچه در این میان حائز اهمیت است، تداوم این روند، حمایت همهجانبه از مجریان متعهد و البته، اطلاعرسانی دقیقو حرفهای برای آگاهی افکار عمومی از این «جهاد خاموش مهندسی» است.
تاریخ، این روزها را به عنوان دوران «تثبیت اقتدار انرژی»ثبت خواهد کرد؛ دورانی که متخصصان ایران اسلامی، نه با حرف، بلکه با «توربینها و بویلرهای بازیاب»، پاسخ تحریمهارا دادند. این گزارش، روایتی از همین اقتدار است؛ اقتداریکه چراغ خانههای مردم و چرخ صنایع کشور را، با تکیه بر دانش بومی، روشن نگاه داشته است.
